Lojalność, wierność i profesjonalizm – cechy prawdziwego samuraja

Takie dzisiaj niemodne: lojalność, wierność i prawdziwy profesjonalizm, to dobre zasady dla współczesnego samuraja.

2021-08-12 5 min read

Prawdziwy japoński samuraj, to nie tylko symbol historycznego wojownika, z dziwną fryzurą. Nie zbudowali oni swojej legendarnej pozycji, wyłącznie z uwagi na mistrzostwo w walce i łatwość pokonywania wrogów. Także odwaga, wielce ceniona we wszystkich kulturach, nie wydaje się wyłącznym kluczem, za pomocą którego, moglibyśmy rozszyfrować fenomen samuraja w globalnej kulturze światowej. Samuraj, to określone podejście do życia i związanych z nim obowiązków. To fenomenalna jedność ciała, ducha oraz zachowania w stosunku do okrążającego go świata. Spróbujemy tu przyjrzeć się kilku cechom, które mogłyby scharakteryzować, dlaczego to właśnie samurajowie i ich kodeks honorowy Bushido, mogą stanowić uniwersalny wzór, także współczesnego człowieka. Celowo pojawia się tu słowo człowiek, a nie mężczyzna. W powieści Musashi, jej autor Eiji Yoshikawa, jedną z najbardziej „męskich” i dążących do celu postaci uczynił kobietę i to staruszkę. Stareńka matka, nieudolnego przyjaciela Musashi, Matahachi Honidena, przemierza kraj pochłonięta idee fixe, by za wszelką cenę zabić naszego bohatera, wraz z byłą narzeczoną syna. Mimo ogromnych dysproporcji sił i możliwości, nie poddaje się ona żadnym przeciwnym okolicznościom. Jeżeli uznać, że Miyamoto Musashi to wzór niedościgniony, to spokojnie możemy modlić się, o siłę i odwagi babki Honiden. Dla większości współczesnych wyzwań i projektów, wystarczyłoby nam jej z zapasem.

Złamana lojalność

Chociaż brzmi to jak tytuł taniego czytadła, to właśnie złamana lojalność pomaga nam zdefiniować fenomen samuraja. Określa nam ona niemożliwe, czyli czym samuraj nie jest i nie może być. Jak nie może, w żadnym razie, się zachować. A że w teologii i ekonomii, pewne jest tylko, że coś nie jest takie, jak o nim myślimy (tutaj mogę tylko polecić książkę Czarny Łabędź Nassima Taleba), kryteria negatywne bardzo dobrze oddają istotę większości zjawisk. Lojalność miała w historii lepszą i gorszą prasę. Meine Ehre heißt Treue, czyli Moja lojalność, jest moim honorem, mieli napisane na pasach, członkowie nazistowskiej zbrodniczej formacji zbrojnej, Waffen SS. Niektórzy potem, tłumaczyli się w Norymberdze, że oni przecież tylko „wykonywali rozkazy”. Nie jest to więc, ta definicja lojalności, której szukamy i którą nowoczesny samuraj, mógłby wykorzystywać w codziennym życiu biznesowym i prywatnym.  Pominiemy też, takie współczesne fenomeny, jak karta lojalnościowa Biedronka oraz inne cuda współczesnego marketingu. Słownik Języka Polskiego PWN, daje nam do dyspozycji świetną definicję, co to jest lojalność:

Lojalność

1) postawa moralna polegająca na zachowaniu się wobec kogoś tak samo w jego obecności, jak i podczas jego nieobecności; dotyczy zwłaszcza osób bliskich;

2) postępowanie zgodne z przyjętymi zobowiązaniami (np. względem pracodawcy) lub istniejącym prawem; lojalność obywatelska;

3) prawość, wierność, rzetelność w stosunkach z ludźmi.

Lojalność

Widzimy więc, że nie jest to li tylko wykonywanie poleceń, czy też zobowiązań. Jest to integralność naszych zachowań, niezależnie od tego, czy ktoś na nas patrzy, czy słucha. Złamana lojalność, to więc wszelkiego rodzaju knucie oraz wykorzystanie zaufania, jakim darzą nas inne osoby. Samuraj raczej popełniłby rytualne samobójstwo Seppuku, poprzez rozcięcie sobie brzucha Harakiri. 

Wierność jest nudna

Jak uczy nas współczesny świat, takie niemodne słowa jak odpowiedzialność, lojalność czy wierność, można postrzegać jako nudne. Niemniej, jeżeli wziąć za bazę rozmyślań, chińskie przekleństwo, Obyś żył w ciekawych czasach, możemy dostrzec ich prawdziwą wagę. To właśnie brak odpowiedzialności, złamana lojalność czy niewierność, są przyczyną większości konfliktów, większych i mniejszych. Czasem konsekwencją, może być zwykła awantura lub rozwód między małżonkami. Jeżeli naruszone są w ten sposób interesy większych organizmów, może z nich wyniknąć wojna lub rewolucja. Zatem jak? Wierność jest nudna? Ja z pewnością, nie mam nic przeciwko, by dożyć końca swojej dni w relatywnej nudzie. Wolę to, niż uciekanie przed spektakularnymi wybuchami i pociskami, bądź cierpienie wywołanego rewolucją głodu. I tak jak w płaszczyźnie damsko – męskiej, wierność i lojalność nie ograniczają się do aspektów płciowych, tak samuraje, podporządkowali im całe swoje życie. Dosłownie do końca, czasem jak już wyżej napisano, z własnej, uzbrojonej w krótki miecz wakizashi lub nóż tanto, ręki. Jeszcze raz sięgnijmy, po znakomity Słownik Języka Polskiego, który przybliży nam, co to takiego wierność:

Wierność

1. niezdradzanie kogoś;

2. służenie komuś z oddaniem i przywiązany do kogoś; też: będący wyrazem przywiązania i oddania;

3. postępowanie zawsze zgodnie z jakimiś zasadami, poglądami, ideami itp;

4. zgodność z oryginałem, wzorem lub rzeczywistością.

Wierność

Myślę, że świetna kombinacja słów lojalność i wierność, oddaje istotę bytu samuraja, właśnie poprzez czwarty element definicji słownika PWN. Historyczny i współczesny samuraj, zachowuje się zgodnie z zasadami oraz przyjętymi na siebie obowiązkami. Nie udaje, ani nie wprowadza bliskich sobie, lub zależnych od jego działań osób w błąd. Pewnie można by się tutaj, posłużyć parafrazą, daną nam przez słowo uczciwość. Ono także, nie grzeszy obecnie popularnością. Niemniej filmowy Gorgon Gecko i jego Greed is Good, to całkowite przeciwieństwo samuraja i jakiejkolwiek cywilizowanej etyki.

Pełen profesjonalizm

No i teraz niektórzy pewnie myślą, że na końcu przechodzimy do umiejętności obcięcia głowy wroga, jednym cieciem miecza samurajskiego katana. Tym razem, byłby pewnie z takim podejściem zgodny, przywoływany już dwukrotnie Słowik Języka Polskiego PWM, według którego, profesjonalizm to:

Profesjonalizm

1. czyjeś duże umiejętności i wysoki poziom wykonywanej pracy;

2. zawodowe uprawianie jakiejś specjalności;

3. wyraz lub związek wyrazowy charakterystyczny dla języka określonego środowiska zawodowego.

Profesjonalizm

Pozwolę sobie rozszerzyć, a może zawęzić tą definicję dodatkiem, na bazie tego jak, profesjonalizm określa serwis internetowy Wikiquote: 

Profesjonalizm – zachowanie lub postawa świadcząca o wykonywaniu jakichś czynności w sposób zgodny ze sztuką lub wykonywanym zawodem.

To właśnie ta „zgodność ze sztuką lub wykonywanym zawodem”, wydaje mi się kluczem do rozwiązania. Czy możemy uznać za profesjonalnego managera, który na zasadzie dziel i rządź, szczuje i skłóca ze sobą strony danej relacji, by wyciągnąć z tego powodu określone korzyści? Czy profesjonalne będzie mieszanie spraw osobistych i zawodowych, przy teoretycznym osiąganiu, jakichś tam rezultatów? Rosjanie, jak zwykle mają na ten temat mądre i zabawne przysłowie. Jego temat jest zarówno kulinarny, jak i życiowy, sprowadzając się do tego, by nie mieszać much i kotletów. Ani przy okazji robienia farszu, ani podczas jedzenia. Ani przy żadnej innej życiowej okazji. To tak propos, profesjonalnych spotkań tet-a-tet w nocnych klubach, czy profesjonalizm polegający na spędzeniu weekendu w hotelu z kolegą z pracy. Oczywiście, profesjonalizm lub jego brak mogą mieć swoje stopniowanie. Wszystko to można robić z kolegą, ale także z otwartym wrogiem czy konkurentem. Ale tutaj znowu wracamy, do znanych naszym samurajom pojęć jak lojalność, wierność i w końcu, prawdziwy profesjonalizm. Bądźmy więc jak Musashi albo chociaż jak dzielna babka Honiden. A tym, dla których lojalność, wierność i profesjonalizm, to słowa mało znane polecamy Słownik Języka Polskiego PWN. Można oczywiście interpretować je po swojemu, ale wtedy nie dziwmy się, że możemy zacząć żyć w o wiele bardziej ciekawych czasach.